2026-07-06

Çetin Çeko

Kürdistan Yurtseverler Birliği–Yeni Nesil Hareketi ittifakı başlı başına bir paradokstur. Kendi liderini hapse gönderen ve “siyasi komplo” olarak nitelendirdiği davaların arkasında olduğunu düşündüğü YNK ile işbirliği yapmak nasıl açıklanabilir? Bu sorunun yanıtı, Yeni Nesil’in iddia ettiği “yeni siyaset”in aslında geleneksel bölgesel siyaset kültürünün eski reflekslerinden pek de uzak olmadığını gösteriyor. İlkesel duruş bir yana, hareketin pratikte sergilediği tutum, baskı ve güç dengeleri değiştiğinde söylemlerin nasıl hızla esneyebildiğinin canlı bir örneğini sunuyor.

Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) ile Yeni Nesil Hareketi (Newey Nû) arasında, Süleymaniye'de "Denge ve Kalkınma" başlığı altında 2 Haziran’da bir ittifak protokolü imzalandı. Yeni Nesil Hareketi, 2024 Kürdistan Parlamento seçimlerinde elde ettiği 15 sandalye ile bölge siyasetinde önemli bir ivme yakaladı. Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ve YNK'nin geleneksel ikili yapısına karşı muhalif bir çizgide konumlanan Yeni Nesil Hareketi'nin bu yükselişi, 2009 yılında benzer bir söylemle, yani yolsuzluk, işsizlikle mücadele, köklü reformlar ve özgürlükler vaatleriyle ortaya çıkan Goran (Değişim) Hareketi'nin tarihsel çıkışını anımsatıyor.

Goran Hareketi, muhalefetini mevcut iktidar bloğuna (KDP ve YNK) karşı radikal bir duruş üzerine inşa etti. Hareket, başlangıçta “değişim” vaadiyle geniş kitleleri mobilize etmeyi başarmış olsa da, zaman içinde kurumsal yozlaşma ve yolsuzluk iddialarıyla karşı karşıya kaldı. İktidar mekanizmalarıyla kurduğu pragmatik ilişkiler sonucunda ideolojik tutarlılığını yitirdi ve bu süreç, seçmen nezdindeki güveninin kaybolmasıyla sonuçlandı.

Kürdistan Bağımsızlık Referandumuna karşı çıkan Yeni Nesil Hareketi, Goran’a benzer popülist söylemlerle siyasi arenadaki yükselişini sürdürmüş olsa da, hareketin kurumsal yapısı ve ideolojik tutarlılığı ciddi sınamalardan geçiyor. Hareketin lideri Şaswar Abdulwahid'in, Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin direktifiyle Süleymaniye mahkemelerinde hakkında açılan yolsuzluk, mal varlığına el koyma davaları ve ardından gelen hukuki süreçler, kamuoyunda geniş bir tartışma konusu olmuştur. Söz konusu davaların, hapishane koşullarında yürütülen siyasi pazarlıklar neticesinde YNK ile kurulan ittifak karşılığında düşürüldüğüne dair güçlü kanaatler mevcuttur. Bu nedenle YNK–Yeni Nesil Hareketi arasındaki işbirliği kamuoyunda “Hapishane İttifakı” olarak da anılmaktadır.

Buradaki çelişki öylesine bariz ki, görmezden gelmek artık siyasi bir tercih değil, bir maharet gerektiriyor. Kendi liderini hapse gönderen ve “siyasi komplo” olarak nitelendirdiği davaların arkasında olduğunu düşündüğü YNK ile işbirliği yapmak nasıl açıklanabilir? Bu sorunun yanıtı, Yeni Nesil’in iddia ettiği “yeni siyaset”in aslında bölgesel siyaset kültürünün eski reflekslerinden pek de uzak olmadığını gösteriyor. İlkesel duruş bir yana, hareketin pratikte sergilediği tutum, baskı ve güç dengeleri değiştiğinde söylemlerin nasıl hızla esneyebildiğinin canlı bir örneğini sunuyor.

Bu nedenle ittifak kararı, Yeni Nesil Hareketi içerisinde ciddi bir huzursuzluğa yol açtı ve hareketin birçok önemli kadrosunun partiden ayrılmasına neden oldu. YNK ile Yeni Nesil Hareketi arasındaki söz konusu iş birliği, yalnızca Kürdistan Bölgesi ile sınırlı kalmayıp Bağdat düzeyindeki siyasi denklemi de kapsıyor. Bu bağlamda, Muhammed Şiya eş-Sudani hükümetinde YNK'nin kotasında bulunan Irak Çevre Bakanlığı pozisyonu, yeni siyasi mutabakatlar çerçevesinde yeniden şekillendi. Bu süreçte, Yeni Nesil Hareketi'nin Irak Parlamentosu'ndaki grup başkanı ve Şasvar Abdülvahid'in kız kardeşi olan Sirwa Abdulwahid'in, yeni kabinede Çevre Bakanı olarak görevlendirilmesi, iki yapı arasındaki pragmatik ittifakın somut bir yansıması olarak değerlendiriliyor.

YNK’nin siyasal mühendislik hamleleri yalnızca Yeni Nesil Hareketi ile sınırlı değildir. YNK’nin 2017 Kerkük olaylarında ki olumsuz tutumunda önemli rol oynayan Befel Talabani’nin kuzeni Lahur Şeyh Cangi’ye yönelik adımlar da bu çerçevede değerlendirilebilir.

YNK güçleri, Ağustos 2025’te Süleymaniye’de Lalezar Oteli yakınlarındaki Cangi’ye bağlı tesislere baskın düzenleyerek Cangi’nin destekçilerini yasa dışı milis oluşturmak ve bölgesel güvenliği tehdit etmekle suçladı. Tanklar ve dronların kullanıldığı çatışmalar, birçok kişinin ölümüne yol açtı ve yüzlerce kişi Lahur Şeyh Cangi’nin destekçileri arasında olduğu gerekçesiyle tutuklandı.

YNK, son hamlesiyle hükümet kurma pazarlıklarında KDP’yi sıkıştırabileceğini ve parlamentoda oluşan 39 KDP – 38 YNK + Yeni Nesil Hareketi aritmetiği üzerinden siyasi üstünlük ve meşruiyet sağlayabileceğini varsayıyor. Ancak YNK’nin bu hamlesiyle, KDP’nin mevcut konjonktürde elinin belirgin biçimde güçlendiğini göz ardı ediyor. KDP açısından seçimlerin yenilenmesi, yalnızca teknik bir süreç değil, aynı zamanda stratejik bir fırsat niteliği taşıyor. Zira seçimlerin tekrarlanması hâlinde, Yeni Nesil Hareketi’nin 2024 seçimlerinde kendisine oy veren seçmen kitlesini yeniden mobilize etmesi oldukça güç görünüyor. Hareketin söylemsel yıpranması, liderlik krizleri ve ittifak stratejilerindeki tutarsızlıklar, bu seçmen tabanının önemli ölçüde dağılmasına yol açabilir.

Öte yandan KDP ve YNK dışında alternatif arayan hatırı sayılır bir seçmen kitlesi için Goran ve Yeni Nesil Hareketi deneyimleri olumsuz sonuçlandı. Bu durum, Kürdistan’da demokratik siyasal rekabetin temel unsurlarından biri olan muhalefet kurumunun ciddi biçimde zayıflamasına neden oluyor. Muhalefetin kurumsal kapasite üretememesi, hem siyasal denetim mekanizmalarını işlevsizleştiriyor hem de demokratik gelişimi olumsuz yönde etkiliyor. Dolayısıyla ortaya çıkan tablo, yalnızca iki büyük parti arasındaki güç mücadelesiyle sınırlı kalmıyor; aynı zamanda Kürdistan’da demokratikleşme sürecinin kırılganlığını ve alternatif siyasal hareketlerin sürdürülebilirlik sorunlarını da görünür kılıyor.

Kürdistan Parlamentosu’nun uzun süreli işlevsizliği, özellikle Irak Federal Yüksek Mahkemesi başta olmak üzere, Kürdistan Bölgesi’nin anayasal yetkilerini daraltmayı veya fiilen ortadan kaldırmayı hedefleyen aktörler için elverişli bir zemin yaratıyor. Bağdat tarafından olası müdahalelerin idari ve siyasi alanlara doğru genişlemesi de şaşırtıcı olmayacaktır; zira boşluk, siyasal sistemlerde her zaman birilerinin doldurmak için sabırsızlandığı bir alandır. Parlamentonun statüsü ve meşruiyetine yönelik hukuki itirazların artması, Kürdistan’ın federal yapısının anayasal düzeyde zayıflama riskini de beraberinde getiriyor.

Bu bağlamda YNK ile Yeni Nesil Hareketi arasındaki ittifak, Kürdistan’daki siyasal tıkanıklığı aşmaktan ziyade, mevcut kurumsal kaosu derinleştiren araçsal ve kısa vadeli bir siyasal manevra niteliği taşıyor. Mevcut açmazdan çıkışın en rasyonel ve demokratik yolu, seçmen iradesinin yeniden sandığa yansımasını sağlayacak erken seçimlerin gerçekleştirilmesidir.

Seçimlerin yenilenmesi, kırılgan güç dengelerine dayalı geçici çözümler yerine, toplumsal meşruiyete dayalı daha sağlam bir siyasal zeminin oluşmasına katkı sağlayabilir. Bu süreç, hem parlamentonun kurumsal işlevselliğini yeniden tesis etmek hem de federal yapının anayasal bütünlüğünü korumak açısından kritik önem taşıyor.

@cetin_ceko