2025-06-03

Vatandaşlara sağlanan temel ve hak özgürlüklerin değerlendirildiği Sivil Toplum Atlası adlı rapor açıklandı. Türkiye raporda, özgürlüklerin "baskı altında" olduğu ülkeler arasında yer aldı.

Almanya merkezli Protestan yardım kuruluşu Brot für die Welt'in (Dünya İçin Ekmek) açıkladığı Sivil Toplum Atlası adlı rapor, dünya nüfusunun sadece yüzde 3,5'inin vatandaşlarına özgürlük vadeden ve bunu sağlayan devletlerde yaşadığını ortaya koydu. Raporda, bunun dünya üzerindeki insanların çoğunluğunun temel hak ve özgürlüklerinin belirli ölçüde veya ciddi bir şekilde kısıtlandığı anlamına geldiği belirtildi.

Aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 197 ülke ve bölgeyi kapsayan Sivil Toplum Atlası'nda ülkeler ifade özgürlüğü, toplanma özgürlüğü ve basın özgürlüğü gibi kriterler temelinde beş kategoriye ayrıldı.

Sivil haklar konusunda faaliyet gösteren Johannesburg merkezli uluslararası kuruluş Civicus'un verilerine dayanan raporda 40 ülke, devletin vatandaşlarına sivil haklar alanında özgürlük sağladığı "açık" kategorisinde değerlendirildi. Bu ülkelerde yaşayan nüfusun 284 milyon civarında olduğu kaydedildi. 27 Avrupa Birliği (AB) ülkesinin sadece 12'si "açık" kategorisinde yer aldı.

Almanya "engelli" kategorisinde

Aralarında Almanya'nın da bulunduğu 13 AB üyesi ve ABD ile birlikte toplam 42 ülke "engelli" kategorisinde değerlendirildi. Dünya nüfusunun yüzde 11,1'ini oluşturan bu ülkelerde vatandaşların ifade ve toplanma özgürlüğüne büyük ölçüde izin verildiği belirtildi. Ancak bazı gösterilere izin verilmemesi, bazı derneklerin yasaklanması gibi uygulamalarla hakların ihlal edildiğine dikkat çekildi.

Sivil Toplum Atlası, aralarında Yunanistan, Macaristan, İngiltere ve Ukrayna'nın bulunduğu 35 ülkeyi ise hakların "kısıtlı" olduğu ülkeler olarak nitelendirdi. Dünya nüfusunun yüzde 12,9'unu oluşturan bu ülkelerde sivil toplum örgütlerinin kısıtlayıcı uygulamalarla karşılaştığı, protesto eylemlerine polis müdahalesinin görüldüğü belirtildi.

Türkiye'de özgürlükler "baskı altında"

Rapora göre sivil toplumun "baskı altında" olduğu 51 ülkede dünya nüfusunun yüzde 42,6'sı yaşıyor. Raporda aralarında Türkiye'nin de bulunduğu bu ülkelerde, iktidarı eleştirenlerin baskı ile karşılaştığı, cezaevinde konulduğu ve hatta öldürüldüğü ifade edildi. Bunun yanı sıra sivil toplum kuruluşlarının çalışmalarının engellendiği; barışçıl eylemlerin çoğunlukla gözaltılar ile sona erdiği kaydedildi. Ayrıca, medyanın çoğunlukla iktidarın bakışını yansıttığı, eleştirel internet sayfaları engellendiği belirtildi. Türkiye'nin yanı sıra Meksika, Cezayir, Tayland gibi ülkeler bu kategoride yer aldı.

Raporda, dünya nüfusunun yüzde 30'unun ise ciddi engelleme ve kısıtlamalar yaşadığı belirtilerek, aralarında Rusya'nın bulunduğu 29 ülke "kapalı" olarak sınıflandırıldı. "Korku ikliminin hâkim olduğu" bu ülkelerde temel hak ve özgürlüklere izin verilmediği vurgulandı. Bu ülkeler arasında Rusya'nın yanı sıra Çin, Kuzey Kore, Belarus gibi ülkeler sayıldı.

"Demokrasi ve insan hakları saldırı altında"

Raporu değerlendiren Brot für die Welt Başkanı Dagmar Pruin, "On yıllardır görmediğimiz bir şekilde demokrasi ve insan hakları dünya genelinde saldırı altında bulunuyor. Hukukun üstünlüğü, kuvvetler ayrılığı ve devletin keyfi uygulamalarına karşı koruma sayısı giderek artan ülkelerde ya tehdit altında ya da hiç mevcut değil" şeklinde konuştu. Pruin, sadece özgür bir sivil toplumda yaşayan bir demokrasinin mümkün olabileceğini de sözlerine ekledi.

DW